Khám phá Đền Quan Tam Phủ (còn gọi là đền Thanh Sơn) – Ngôi đền cổ linh thiêng bên núi Đèo

Theo Quyết định số 921-QĐ/BT, ngày 20/7/1994 của Bộ Văn hoá Thông tin: Đền Thanh Sơn, xã Vũ Ninh, thị xã Bắc Ninh, tỉnh Hà Bắc được xếp hạng là di tích nghệ thuật.

Đền Thanh Sơn (còn gọi là đền Quan Tam Phủ), tổ dân phố Thanh Sơn, phường Vũ Ninh, tỉnh Bắc Ninh là một ngôi đền nổi tiếng cổ kính và linh thiêng.

Theo ký ức của nhân dân địa phương, Đền xưa toạ lạc ở sườn núi Giá, đỉnh dốc Suối Hoa, sát ngay đường quốc lộ 1A và tục gọi là Đền Quan - Đền Tam Phủ vì xa xưa thờ 3 vị quan: Thiên Phủ, Địa Phủ và Thoải Phủ. Đền có quy mô lớn, kiến trúc đồ sộ, nổi tiếng linh thiêng, hai phía đầu cửa Đền có bia “Hạ Mã”. Truyền thuyết kể lại rằng: Một hôm có viên quan đi qua ngôi Đền nhưng không xuống ngựa, sau đó viên quan đã bị ngã và chết. Nhân sự đó, triều đình ra lệnh bắt dân làng di chuyển ngôi Đền đến vị trí hiện nay. Quy mô và cấu trúc của ngôi Đền vẫn được dân làng giữ nguyên khi di chuyển về địa điểm mới.

Công trình kiến trúc chính của đền mang phong cách nghệ thuật thời Nguyễn quy mô to lớn gồm các công trình: Cổng tam quan, sân, lầu Cô, lầu Cậu, bệ thờ Thượng Thiên, các toà cung Đệ Nhất, Đệ Nhị, Đệ Tam. Trong đó công trình chính của đền là 3 toà (3 cung). Toà Đệ Nhất hay còn gọi là Cung công đồng 7 gian xây gạch, lợp ngói, bộ khung gỗ lim kết cấu kiến trúc kiểu giá chiêng, trên các bộ phận kiến trúc đều được chạm khắc trang trí hoa lá. Toà Đệ Nhị 5 gian và toà Đệ Tam 3 gian bộ khung gỗ lim kết cấu các vì theo lối kẻ bẩy con chồng.

Đền quan thờ công chúa Liễu Hạnh và đức thánh Trần Hưng Đạo. Mẫu Liễu Hạnh là một bà mẹ. Bà thực sự là con người trần gian được nâng lên thành nữ thần, là biểu tượng cho sức sống giải phóng cho tự do, cho lòng nhân đạo. Bà là một vị thánh trong Tứ bất tử vì có những phẩm chất này. Cũng chính vì thế mà bà lại trở thành bậc “Mẫu nghi thiên hạ”. 

Đền còn lưu giữ được nhiều tài liệu hiện vật có giá trị: 7 đạo sắc phong cho công chúa Liễu Hạnh là Thượng đẳng thần vào các năm 1792, 1846 (2 đạo), 1880, 1887, 1909, 1924; Bia đá “Hậu kỵ bi ký” khắc năm 1932 ghi tên họ và ngày kỵ của những người cúng hậu vào đền, 2 cây hương đá dựng năm 1704 và 1869; chuông đồng đúc năm 1851 và một số đồ thờ tự thời Nguyễn…

Lễ hội truyền thống đền quan tổ chức ngày 22 tháng 2 âm lịch. Phần lễ có đội Tư văn hành lễ tế thánh tại đền. Phần hội với nhiều tục trò dân gian vui chơi giải trí như: hát Quan họ, thi nấu cơm, kéo co, tổ tôm, cờ người...

Đền Thanh Sơn được Bộ Văn hoá Thông tin xếp hạng là di tích nghệ thuật - Quyết định số 921-QĐ/BT ngày 20/07/1994.